Peygamber Efendimiz (s.a.v.), Kur'an-ı Kerim'de "Şüphesiz sen yüce bir ahlak üzeresin." (Kalem, 68/4) ayetiyle övülmüştür. O’nun ahlakı, doğrudan Kur’an’ın emir ve tavsiyelerine dayanıyordu. Hz. Aişe (r.a.), "Onun ahlakı Kur'an'dı." diyerek O’nun hayatını ve ahlakını en güzel şekilde özetlemiştir.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), hem aile hayatında hem de sosyal ilişkilerinde her zaman dürüst, güvenilir, adil ve merhametliydi. İslam ahlakının tüm güzelliklerini hayatında en iyi şekilde uygulamış ve ümmetine de bu değerleri öğretmiştir.
Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) ahlaki değerleri, tüm insanlık için örnek teşkil etmektedir. İşte O’nun en belirgin ahlaki özellikleri:
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), "El-Emin" (Güvenilir) lakabıyla tanınmıştır. Kimseye yalan söylememiş, emanete her zaman riayet etmiştir. O’nun bu özelliği, İslam'ın doğruluk ve dürüstlük ilkesine verdiği önemin de göstergesidir.
"Doğruluk iyiliğe, iyilik de cennete götürür." (Buhari) hadisiyle de ümmetine dürüst olmayı öğütlemiştir.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), her zaman adaletli davranmış, insanlar arasında ayrım yapmamıştır. "İnsanlar tarak dişleri gibi eşittir." (Tirmizi) hadisiyle, herkesin eşit olduğunu ve adaletin önemini vurgulamıştır.
Hem savaşlarda hem de barış zamanlarında adil yönetimiyle Müslümanlara ve gayrimüslimlere aynı adaletle yaklaşmış, hiç kimseye haksızlık yapmamıştır.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), hem insanlara hem de hayvanlara karşı son derece merhametliydi. "Merhamet etmeyene merhamet edilmez." (Buhari) hadisiyle, merhametin İslam ahlakındaki yerini belirtmiştir.
Özellikle çocuklara ve yetimlere karşı hassas davranmış, "Ben ve yetime bakan kimse, cennette şöyleyiz." (Buhari) diyerek yetimlere sahip çıkmayı teşvik etmiştir.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), kendisine yapılan kötülükleri affeder ve intikam duygusu taşımazdı. Mekke'nin fethinde kendisine ve Müslümanlara zulmedenlere "Bugün size kınama yok. Allah sizi bağışlasın." (Yusuf, 12/92) diyerek büyük bir hoşgörü örneği göstermiştir.
Zorluklara karşı her zaman sabırlı olmuş, olayların neticesini Allah’a bırakmıştır. "Sabır, musibetin ilk anında gösterilen tepkidir." (Buhari) hadisi, O’nun sabır anlayışını yansıtmaktadır.
Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) öğretileri, yalnızca teorik değil, pratiğe dayalıdır. O’nun en büyük öğretisi, kendi hayatıyla örnek olmasıdır.
"Ben güzel ahlakı tamamlamak üzere gönderildim." (Buhari) hadisi, O’nun peygamberlik misyonunu özetlemektedir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.), toplumda kaybolan ahlaki değerleri yeniden canlandırmış ve bu değerleri İslam'ın temeline yerleştirmiştir.
"Müslüman, elinden ve dilinden diğer Müslümanların emin olduğu kimsedir." (Buhari) hadisi, Müslümanların birbirlerine karşı hoşgörülü ve güvenilir olmalarını öğütlemektedir. Peygamber Efendimiz (s.a.v.), ümmetine sevgi, saygı ve kardeşlik duygularını aşıladı.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), komşulara iyi davranmayı sıkça vurgulamıştır. "Komşusu açken tok yatan bizden değildir." (Müslim) hadisiyle, komşuluk haklarının ne denli önemli olduğunu belirtmiştir.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), çevreye ve hayvanlara karşı da son derece duyarlıydı. Ağaç dikmeyi ve doğaya zarar vermemeyi öğütlerdi. "Bir Müslüman ağaç diker veya ekin ekerse ve ondan bir insan, hayvan veya kuş yerse, bu, o kimse için sadaka olur." (Müslim) hadisiyle doğaya verdiği önemi göstermiştir.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), ticaret hayatında da dürüstlüğü ve helal kazancı öğütlemiştir. "Alışverişte doğruluk ve açıklık, berekete vesiledir." (Buhari) hadisiyle ticarette dürüstlüğü teşvik etmiştir.
Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) ahlakı nasıl tanımlanır? O’nun ahlakı Kur'an ahlakıdır. Hz. Aişe (r.a.), "Onun ahlakı Kur'an'dı." diyerek O’nun ahlakını en güzel şekilde ifade etmiştir.
Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) en belirgin ahlaki özellikleri nelerdir? Dürüstlük, adalet, merhamet, hoşgörü ve sabır gibi özelliklerdir.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), topluma hangi ahlaki değerleri öğretmiştir? Güzel ahlak, komşuluk hakları, ticarette dürüstlük, doğaya ve hayvanlara karşı merhamet gibi değerleri öğretmiştir.
Müslümanların birbirlerine karşı nasıl davranmaları gerektiğini nasıl öğretmiştir? "Müslüman, elinden ve dilinden diğer Müslümanların emin olduğu kimsedir." hadisiyle güven, hoşgörü ve kardeşlik ilişkilerini öğretmiştir.
Peygamber Efendimiz'in (s.a.v.) affedicilik örneği nedir? Mekke'nin fethinde kendisine zulmedenleri affederek "Bugün size kınama yok." (Yusuf, 12/92) demesi en büyük affedicilik örneğidir.